నేరజీవితాలను సంస్కరిస్తున్న యమగర్‌ వాడీ పాఠశాల



హనుమాన్మందిరం కూడలిలో తన ఇద్దరు చిన్నారి తమ్ముడు, చెల్లెలుతో చలిరాత్రిలో కూడా,  తీసుకువెళ్లడానికి ఎవరూ రాకపోయి ఉంటే, రేఖ కనీసం కంబళి కూడా లేకుండా వణుకుతూ ఖాళీకడుపుతో రోజులు గడిపేస్తూ ఉండేది. మహారాష్ట్రలోని నాందేడ్జిల్లాలోని కిన్వట్దగ్గర ఒక చిన్న గ్రామం. అక్కడ రేఖ తన తల్లిదండ్రులతో ఉంటూ ఉండేది. పార్ధీ తెగకు చెందిన కుటుంబం వాళ్ళకి దొంగతనాలు ప్రధాన వృత్తి. దోపిడీలు, లూటీ వారికి చాలా సహజం
పార్దీలు మాత్రమే కాదు, డోబరీలు, కోల్హటీలు, గొందీ ఇలా మహారాష్ట్రలో తెగకు చెందిన వారిని నేరస్థులుగానే పరిగణిస్తారు. అందువల్లనే రేఖ తల్లిదండ్రు చనిపోయాక వీరిని చేరదీయడానికి ఎవరు ముందుకు రాలేదు. కనీసం సమాజం కూడా వీరికి విధమైన సహాయం చేయడానికి ముందుకు రాలేదు. కానీ ఈరోజు పరిస్థితి మారిపోయింది. ఒకసారి రాష్ట్ర స్థాయి చెస్పోటీలో రేఖ చాంపియన్గా నిలిచింది. రోజున ఫోర్టిజ్హాస్పిటల్లో ఉద్యోగం చేస్తున్నది. తన చిన్న తమ్ముడు అర్జున్‌, పదవతరగతి 85 శాతం మార్కులతో పాసయ్యాడు.
రేఖ, అర్జున్లాగానే 350 మంది పిల్లలుభటకే విముక్త్వికాస్పరిషత్కు చెందిన పాఠశాలలో చదువుకుంటూ, ఆటపాటలు, నటన వంటి ఇతర రంగాలలో కూడా రాణిస్తున్నారు. గత 25 సంవత్సరాలుగా పరిషత్కార్యకర్తలు బంజారా జాతుల పిల్లలపైన ప్రత్యేక శ్రద్ధతో పని చేస్తున్నారు.
సంఘ జ్యేష్ట కార్యకర్త, పూర్వ ప్రచారక్అయిన గిరీష్ప్రభునే వ్యయప్రయాసలతో ఆగస్టు 23, 1993లో నిర్మించిన ఒక గుడిసెలో, 6 గురు ప్లితో వసతి గృహం ప్రారంభమయింది. ప్రజల సహకారంతో పాటు మహదేవ్గైక్వాడ్‌, చంద్రకాంత్గడేకర్‌, రావు సాహెబ్కుకర్ణి వంటి కార్యకర్తల శ్రమ ఫలితంగా, రోజున సంస్థ ఒక పెద్ద వసతి గృహంతోపాటు ఒక చక్కని పాఠశాల నిర్వహిస్తోంది. ఇక్కడ పిల్లలకు చదువుతో పాటు, వృత్తిపరమైన శిక్షణ ఇస్తున్నారు.

మహారాష్ట్రలోని ఉస్మానబాద్జిల్లా, తుల్జాపుర్తాలూకాలో ఉన్న యమగార్వాడి పేరు ప్రత్యేక సేవా కార్యక్రమం ద్వారా అందరికీ తెలిసింది. నేరస్తుగా పరిగణించబడే పిల్లలకు సంఘ కార్యకర్తలు అండగా నిలిచారు. ప్రాంతాల్లో హత్యలు, దోపిడీలీ వంటి సంఘటనలు జరిగినప్పుడు పోలీసులు ముందుగా పార్ధీ, కొలీ సమాజం వాళ్ళని అనుమానించి తీసుకు వెళ్ళేవారు. రోజున ఇక్కడ 8 కుటుంబాలలో ఉన్న 32 మంది అమ్మాయిలు వివిధ ఆస్పత్రులో నర్సుగా పనిచేస్తున్నారు.
 పరమేశ్వర్కాలే, ఇతని తల్లిదండ్రు కూడా ఇదే పార్ధీ తెగకు చెందిన వారు. ప్రతి మూడు నెకు ఒకసారి ఉన్నచోటునుంచి మారి పోతూ ఉండేవారు. అయితే వాళ్లు హాస్టల్కి రాకపోయి ఉంటే చదువు సంగతి అలా ఉంచి, కనీసం పాఠశాలోనూ అడుగు పెట్టగలిగే వారే కాదు. కానీ రోజున వాళ్లు వాళ్ల సమాజంలోని పిల్లలందరూ బాగా చదువుకునేలా, ప్రోత్సహిస్తూ సంస్థ తరఫున పని చేస్తున్నారు. అయితే ఇదంతా అంత తేలికగా జరగలేదు. రావ్సాహెబ్చెప్పినదాని ప్రకారమైతే ఇక్కడికి వచ్చే పిల్లలు సంస్కారాలు, క్రమశిక్షణ అటుంచి కనీసం రోజు బ్రష్చేసుకోవడం, స్నానం చేయడానికి కూడా ఇష్టపడేవారు కాదు. మాంసాహారం లేకుండా అసలు అన్నం తినడం అనేది వాళ్లకి ఇష్టం ఉండేది కాదు. కాస్త అవకాశం దొరికినా పారిపోతూ ఉండేవారు. రోజంతా మేకలను తీసుకుని అడవిలో తిరగడం, ఉండేలు తీసుకుని పావురాలను కొట్టి చంపడం చేసే పిల్లలకు వ్యాయామాలు, యోగ మంత్రాలు నేర్పటం చాలా కష్టంగా ఉండేది. రోజున వాళ్ళ కోసం ఒక ప్రత్యేక ఏకలవ్య వ్యాయామశాల ఏర్పాటైంది. అక్కడ అందరూ ప్రతి రోజు వ్యాయామం చేస్తున్నారు. ఒక పెద్ద గ్రంథాలయం కూడా ఉన్నది. అక్కడ బ్యాంకు, రైల్వే ఇంకా ఎన్నో పోటీ పరీక్షలకి కావాల్సిన ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి. వారివారి ఆసక్తుల ప్రకారం పిల్లలు ఎక్ట్రీషియన్‌, ప్లంబర్వంటి విద్యలో శిక్షణ పొందుతారు. ఇక్కడ చదువుకునే పిల్లలు తయారుచేసే విజ్ఞాన శాస్త్ర నమూనాు ప్రతి సంవత్సరం ప్రదర్శనలో మొదటి బహుమతి పొందుతూ ఉంటాయి.   
   - సేవాగాధ